Jan Praets als Schepen te Lommel

De Kerkbediening , de Kerk en de schuurkerk .

a) De Kerkbediening

16 september 1703 - (3/69) : Op verzoek van de secretaris Johan van Velsen getuigen de dominee Jacob Page, predikant te Lommel en Peter Baltus Jansen de gewezen molenaar .

Ze zijn op 15 september 1703 te Luyksgestel geweest bij Renier Aerts, herbergier. Daar is binnengekomenMilen Bocksmer, prior van het klooster van Postel, die tegen hen deponenten zei - daar is een order gekomen van de Hoge Mogendheden der Staten Generaal alsdat die van Postel te Lommel geen kerkdienst meer mogen doen : hetgeen dat de heer van Oirschot ( de kwartierschout)alsdan werd ter executie gesteld en ook door de officier ( secretaris ) te Lommel aan pastoor Bogers is gemeld die verbod krijgt de dienst te doen - door hem of door een ander van het klooster van Postel - Boxmer heeft toen verschillende malen gerefuseerd - wij zullen de dienst aldaar (Lommel) doen waarnemen door pastoor Bogers of andere van ons klooster ... De Hoge Mogendheden of de heer van Oirschot hebben daar niets in te zeggen.

Deze akte is volledig in overeenstemming met Coppens,J.A. In 1703 werden op last van de schout de norbertijnen van Postel uit Lommel verdreven zodat de inwoners weer bediend moesten worden door ongeordende priesters.

b) De Kerk en de Kerkschuur

Men kon na de woorden van de prior verwachten dat de protestanten zouden reageren. Op 05 januari 1704 (3/79) : Hendrik van Ham President, Jan Jacob Ooms , Jan Praets schepenen van Lommel verklaren op eed het volgende :

Op 25 november 1703 is door order van de Heer Hoogschout over de Stad en Meierij van 's-Hertogenbosch het kerkenhuis dezer vrijheid gesloten en verzegeld geworden door een deurwaarder en zijn dieners in het bijwezen van de koster dezer vrijheid - zonder nochtans te willen zeggen om welke reden zij het zegel legden - en alleen meedeelden : wij doen het door order van de Hoogschout . Zij gelastten de koster de kerk niet te openen vooraleer hij een brief had gekregen van de Hoogschout of zijn Stadshouder .

Dat de deurwaarder door de regenten is betaald geworden met veel woordenwisseling vooraleer hij wilde vertrekken .

Dat het kerkenhuis thans 5 januari 1704 nog steeds is gesloten niettegenstaande verscheidenen devoiren te hebben aangewend zo bij de Hoogschout als bij zijn Stadshouder , zonder dat het hen beliefde het kerkenhuis opnieuw te laten openen .

De houding van de twee partijen wordt nog meer verduidelijkt in volgende akte (3/95 , 27 maart 1704 ) Dezelfde schepenen van hierboven geven volgende verklaring .

Op 23 maart 1704 is door order van Hendrik van Renkel stadshouder van de Hoogschout der Stad en Meierij ' s-Hertogenbosch gesloten geworden een zekere schuur alwaar de Roomse dienst in werd gedaan in deze vrijheid door een wereldlijk priester met naam H. Nieuwenhuize wonende te Strijp bij Eindhoven - nadat het kerkenhuis deze vrijheid te Lommel op 25 november 1703 door order van de Hoogschout was gesloten .

Dat de deurwaarder het order in die schuur heeft voorgelezen en alsdan becalangeert heeft dat er geen Roomse dienst in deze vrijheid mocht gedaan worden noch door Andries Aerts pastoor noch door enig ander wereldlijk priester , op zodanige pene en boete als bij placaat van den Lande daarbij is gestatueerd , zonder aan ons schepenen enige copie van zijn order te willen geven en ons antwoordend - zo gij copij uit mijn order moet hebben kunt gij dit te Oisterwijk komen halen .

Het kerkenhuis blijft gesloten wijl de inwoners een schuur gebruiken voor de dienst , het bevel van de overheid geen regulieren ( Postel ) meer in dienst te nemen wordt opgevolgd . De bevolking legt zich niet bij de sluiting neer want :

Op 7 juli 1704 (3/98) : de schepenen en borgemeesters maken zich sterk voor de gemeente en commiteren de Heer Andries, Aerts om zich te begeven naar Den Haag en aldaar de Edele Mogendheden de Heren Raden van Brabant te verzoeken hun kerkenhuis op 25 november 1703 gesloten en tot dato heden steeds gesloten om dat kerkenhuis te doen openen . Dat de schepenen, niettegenstaande al hun devoiren tot heden niets hebben kunnen obtineren.Dat Andries Aerts, zal doen wat nodig is en zal avocaat of procureur gebruiken om de sollicitatie te vervolgen .

Welke uitslag bereikte Andries Aerts ? . De stenen dorpskerk bleef genaast. Dit verneemt men in oktober 1711 (4/29) Een oculaire inspectie door de gereformeerde kerkeraad wijst het aan.

De kerk is bouwallig en bijna gans ontbloot van schalies als van eiken berden waarop de schalies moeten vastgemaakt en genageld worden.De glazen zijn ingeslagen en uitgewaaid, de houten balken zijn aan het verrotten zodat het gebouw dreigt overhoop te vallen .

Dat bij wind- en bij regenweer hun predikant op de preekstoel en de toehoorders op hun plaats niet droog kunnen blijven .Dat boven geheugen en memorie van mensen tot en met het jaar 1702 begin van de tegenwoordige oorlog is herstelling nagelaten en verzuimd geworden door de kannonieken van Hilvarenbeeken andere jaarlijkse tienden genieters, en dit niettegenstaande Bertoud Slingeland rentmeester van het kapittel van Hilvarenbeek, zo door de predikant als door de regenten van tijd tot tijd in der minne en vriendelijk is aangemaand en geïnterpelleerd is geworden .

Zo committeren wij Johan De Jongh stadhouder van Willem van Heemskerk kwartierschout van Kempenland om uit de naam van het dorp en de gemeente Lommel te presenteren reguest aan de Ed. Mog Raden van Staten van de Verenigde Nederlanden en te ordineren aan rentmeester Slingeland van het kwartier Oisterwijk en van de Kannonieken van Hilvarenbeek en aan tiendetrekkers de reparatie te doen geschieden. (4/129 oktober 1711 )

De grote stenen dorpskerk is in handen van de gereformeerde godsdienst. De kerk is in ellendige staat. De tiendeheffers zorgen niet meer voor het onderhoud. Er bestaan geen andere inkomsten dan deze uit de tienden.

De schuurkerk gaat weer open. De reis naar Den Haag heeft zijn vruchten afgeworpen. Wanneer de opening is gebeurd geeft geen enkele akte aan. Men is verplicht de verkopen van gronden te lezen, de registraties van inwoners om het te weten te komen .

Anno 1712 : Het kerkenhuis op de Adelberg (27/223) . Geen spraak van gewezen of verboden kerkenhuis : de schuurkerk is opengesteld.Fig 4 : inplanting van de schuurkerk.

Anno 1729 : De kerkmeesters der Roomse kerk te Lommel (6/99)

Anno 1737 : Mannen van de boerenheuvel te Eersel leveren dekband voor de Katolieke kerk te Lommel (8/8)

Anno 1762 - 1766 : ..........in de Roomse kerk alhier wordt gebeden .... (11/82)

Bron : Lommel de Vrijheid en het Teutendorp ( R.Knaepen ) pag 42 e.v.